{"id":404,"date":"2021-02-03T11:26:42","date_gmt":"2021-02-03T11:26:42","guid":{"rendered":"http:\/\/61works.com\/onda\/?page_id=404"},"modified":"2021-02-03T13:21:20","modified_gmt":"2021-02-03T13:21:20","slug":"emek-ozveri-itibar-ve-goz-kirpan-silecekler","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/onda.com.tr\/tr\/emek-ozveri-itibar-ve-goz-kirpan-silecekler\/","title":{"rendered":"Emek, \u00f6zveri, itibar ve g\u00f6z k\u0131rpan silecekler"},"content":{"rendered":"
\n

(Bu makale Sabah Gazetesi \u0130\u015fte \u0130nsan’da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/div>\n

“G\u00fcn\u00fcm\u00fczde insanlar bilgiyi arar oldu, hikmeti de\u011fil. H\u00e2lbuki bilgi mazidir, hikmet ise istikbal”. (K\u0131z\u0131lderili Atas\u00f6z\u00fc)<\/p>\n

\u00d6zellikle ticaret hayat\u0131nda g\u00f6r\u00fcneni veya g\u00f6r\u00fcnmeyeni satan emek\u00e7iler bug\u00fcn markalar\u0131n\u0131n, modellerinin hakk\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in m\u00fccadele i\u00e7erisindeler. Fikirlerin bu kadar kolay al\u0131n\u0131p sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, eser niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bu kadar kolay talep edilebildi\u011fi ve de\u011ferlendirilmedi\u011fi, eme\u011fin yemek kadar \u00e7abuk t\u00fcketildi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz i\u015f d\u00fcnyas\u0131ndan bir dakika i\u015flerine ara vererek bu yaz\u0131y\u0131 emek sahipleri i\u00e7in okumalar\u0131n\u0131 rica ediyorum\u2026
\nFikirleri pervas\u0131zca alanlar, uygulayanlar ve sahibine bilgi bile vermekten \u00e7ekinmeyenler bu al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n normal kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek yan\u0131lmaya devam ediyorlar. Oysa ki fark\u0131nda olmad\u0131klar\u0131 bir konu var. \u0130tibar, para ile sat\u0131n al\u0131nmaz. Yetenek ki\u015fiye \u00f6zeldir, eser sahibine aittir, taklit k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fcd\u00fcr, imtiyaz sahibinin hakk\u0131n\u0131 taklit ederek alabilece\u011fini zannedenler b\u00fcy\u00fck bir yanl\u0131\u015f i\u00e7erisine d\u00fc\u015ferler. Sihir kalemde, boyada, cetvelde, hamur da de\u011fil, sihir onu eser yapan ellerde, zihinde ve \u00e7evresini saran derin bilgidedir.
\n\u201cEvvel zaman i\u00e7inde, ya\u015fl\u0131 bir baba ile \u00fc\u00e7 o\u011flu vard\u0131. Baba \u00f6l\u00fcm\u00fcnden \u00f6nce; b\u00fcy\u00fck o\u011fluna kul\u00fcbesini, ortanca o\u011fluna ine\u011fini, en k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011fluna ise bir \u00e7ift i\u015f eldiveni ile bir keser b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. B\u00fcy\u00fck o\u011flu evde oturuyor, ortancas\u0131 ine\u011fin s\u00fct\u00fcyle ge\u00e7iniyor, k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc de keseriyle \u00f6teberi yaparak ge\u00e7imini sa\u011fl\u0131yordu.
\nUzun y\u0131llar sonunda, tembel b\u00fcy\u00fck o\u011flun kul\u00fcbesi bak\u0131ms\u0131zl\u0131ktan yan yatt\u0131. Ev, art\u0131k i\u00e7inde oturulamayacak hale gelmi\u015fti. Ortancan\u0131n ine\u011fi ise ya\u015flanm\u0131\u015f, g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e daha az s\u00fct vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Sonunda besinsizlikten \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc zavall\u0131.
\nOysa k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fleri gece demedi, g\u00fcnd\u00fcz demedi, \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Kendisine bir ev yap\u0131p bir de besili inek sat\u0131n ald\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc o, yetenekli ve istekli olunca bir keserle kentler, k\u00f6pr\u00fcler kuruldu\u011funu; kap\u0131lar, masalar yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi biliyordu.<\/p>\n

K\u0131skan\u00e7l\u0131ktan \u00e7atlayan a\u011fabeylerden b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc, ortanca karde\u015fe:
\n-Keseri b\u00fcy\u00fcl\u00fc olmasa, bunlar\u0131n hi\u00e7birini yapamazd\u0131. Keserini alal\u0131m, dedi.<\/p>\n

Anla\u015f\u0131p keseri ald\u0131lar. Kesere, kendilerine de pencereler, kap\u0131lar, evler, sandalyeler, k\u00f6pr\u00fcler yapmas\u0131n\u0131 emrettiler. Keserin hi\u00e7 t\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yoktu, yerinden bile k\u0131p\u0131rdam\u0131yordu.
\nBunun \u00fczerine ortanca karde\u015f:
\n-Anla\u015f\u0131lan yaln\u0131z keserle olmuyor, eldivenleri de almam\u0131z gerekecek, dedi. Sonra onlar\u0131 da ald\u0131lar; ama yine bir sonuca ula\u015famad\u0131lar. Bu arada, keseriyle eldivenlerinin kayboldu\u011funu g\u00f6ren k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015f, ko\u015fup yenilerini sat\u0131n ald\u0131. Yeniden i\u015fe koyuldu. Bir yandan \u015fark\u0131lar s\u00f6yl\u00fcyor, \u00f6te yandan tahtalara \u015fekiller veriyordu.
\nBu kez a\u011fabeyleri:
\n-Tamam! Bu i\u015fin s\u0131rr\u0131 \u015fark\u0131daym\u0131\u015f. \u0130yice kulak kabart\u0131p s\u00f6yledi\u011fi \u015fark\u0131lar\u0131 bir \u00f6\u011frenelim, gerisi kolay, dediler.<\/p>\n

\u0130\u015fin s\u0131rr\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan birka\u00e7 dizelik \u015fark\u0131 \u015f\u00f6yleydi:
\n“Her ne kadar keskinse keserim,
\nb\u00fct\u00fcn ustal\u0131k ellerimde derim.
\nYeterince kazanc\u0131m var.
\nA\u00e7 kalmaz \u00e7al\u0131\u015fanlar\u201d<\/p>\n

\u0130\u015fte y\u0131llarca gece g\u00fcnd\u00fcz demeden \u00e7al\u0131\u015fan, b\u00fct\u00fcn ustal\u0131\u011f\u0131 yaratma g\u00fcc\u00fcnde, keskin zek\u00e2s\u0131nda ve ke\u015ffetme arzusunda olan bir ki\u015fiden bahsetmek ve bu konuda \u00e7\u0131kan bir yaz\u0131y\u0131 sizinle payla\u015fmak istiyorum.<\/p>\n

Profes\u00f6r Robert Kearns<\/p>\n

\u00dcniversitede profes\u00f6r olan Kearns, 1958 y\u0131l\u0131n\u0131n ya\u011fmurlu bir g\u00fcn\u00fcnde ailesi ile otomobilinde giderken ya\u011fmurda \u00e7al\u0131\u015fan sileceklerine dal\u0131p s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan ve cam\u0131 \u00e7izdiklerinden dolay\u0131 yak\u0131n\u0131r, ve o s\u0131rada insan g\u00f6z kapa\u011f\u0131 gibi gerekti\u011finde kapanacak, s\u00fcrekli \u00e7al\u0131\u015fmayarak belirli bir zaman periyodunda \u00e7al\u0131\u015f\u0131p duran bir silecek modeli yapmak akl\u0131na gelir ve silecekler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flar.<\/p>\n

\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda 1959’da \u015fu anda otomobillerimizde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve genelde sileceklerin birinci kademesini olu\u015fturan aksak ritimde \u00e7al\u0131\u015fan fas\u0131lal\u0131 silece\u011fi icat eder. Ford, bu icatla yak\u0131ndan ilgilenir. Kearn\u2019den bir prototip ister, ve ald\u0131\u011f\u0131 prototipi inceleyen \u015firket tam beraber \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flayacaklarken, Kearns’e olumsuz yan\u0131t verir. Sonras\u0131nda onun bulu\u015funu kullanmaktan da \u00e7ekinmezler. Aradan ge\u00e7en bir y\u0131l\u0131n sonunda Kearns, Detroitteki yeni Mustang tan\u0131t\u0131m fuar\u0131nda kendi geli\u015ftirdi\u011fi otomatik silecekler ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. \u015ea\u015fk\u0131nl\u0131ktan donakalan Kearns, ertesi g\u00fcn Ford’un kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7alarak kendi icad\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131n kendisine verilmesini ister. Ancak olumsuz cevap alan Kearns Ford hakk\u0131nda bir hukuk m\u00fccadelesi ba\u015flatmak zorunda kal\u0131r. Tam 12 y\u0131l s\u00fcren dava s\u00fcresince kendi avukatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendisi yapan Kearns, kendisine \u00f6nerilen paradan daha d\u00fc\u015f\u00fck bir tazminat ile davay\u0131 kazan\u0131r ve b\u00f6ylece itibar\u0131n\u0131 geri alarak, Ford’un icad\u0131 kendisinden izinsiz kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispatlar Ayn\u0131 sistemi baz\u0131 modellerinde de kullanan Chrysler’dan da 18 milyon dolar tazminat kazanan Kearns, art\u0131k bu icad\u0131n tescilli mucidi say\u0131l\u0131r. 2005 y\u0131l\u0131nda aram\u0131zdan ayr\u0131lan Robert Kearns’\u00fcn hayat hikayesi itibar\u0131n para ile \u00f6l\u00e7\u00fclemeyece\u011fi dersini t\u00fcm \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. Bug\u00fcn d\u00fcnyada fas\u0131lal\u0131 silecekli 150 milyondan fazla ara\u00e7 var.<\/p>\n

\u201cHerkes \u00f6\u011frenmek ister; kimsede kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 vermeye kalk\u0131\u015fmaz.\u201d JUVENAL<\/p>\n

And\u0131rmak kelimesi dilimize yerle\u015fti, hatta dilimize yerle\u015fmenin de \u00f6tesine ge\u00e7erek zihnimize kaz\u0131nd\u0131. Fikir h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yerine and\u0131r\u0131yor, esinlenmi\u015f gibi kelimeler koyarak i\u00e7ini rahatlatan \u00fcretmekten uzak, de\u011ferli fikirleri kendine adapte eden bir toplumunun i\u00e7inde ya\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n

Acaba ne acil, ne \u00f6nemli? Neye ger\u00e7ekten \u015fu an i\u00e7in ihtiyac\u0131m\u0131z var? Neyi \u00f6ncelikli olarak yapmal\u0131y\u0131z? Bizim i\u00e7in \u00fcreten insanlardan istediklerimiz ger\u00e7ekten \u015fu i\u00e7in de\u011ferlendirece\u011fimiz projeler mi ? Yoksa \u00f6ylesine fikir almak, \u00f6ylesine emek gerektiren eserler haz\u0131rlatmak ve beklenen yan\u0131tlara \u00f6ylesine cevap vermek art\u0131k ilke haline mi geldi?<\/p>\n

Roger Von Oech Beyninizi Kam\u00e7\u0131lay\u0131n adl\u0131 kitab\u0131nda reklamc\u0131l\u0131k efsanesi Carl Ally ile yapt\u0131\u011f\u0131 bir sohbetten bahsediyor; Oech sohbet s\u0131ras\u0131nda Ally\u2019ye yarat\u0131c\u0131 bir insan\u0131 neyin memnun etti\u011fini soruyor. Ally soruyu \u015f\u00f6yle yan\u0131tl\u0131yor : \u201cYarat\u0131c\u0131 insan her \u015feyi bilen olmak ister. Say\u0131s\u0131z \u015feyden haberdar olmay\u0131 arzular: Eski\u00e7a\u011f tarihi, 19.y\u00fczy\u0131l matemati\u011fi, mevcut imalat teknikleri, \u00e7i\u00e7ek aranjman\u0131 ve daha say\u0131s\u0131z bilgiye a\u00e7 g\u00f6zl\u00fc bir \u015fekilde sald\u0131r\u0131r. Bu bilgilerin ne zaman yeni bir fikir olu\u015fturmak i\u00e7in bir araya gelece\u011fini kendi de bilmez, alt\u0131 dakika sonra olabilece\u011fi gibi alt\u0131 y\u0131lda s\u00fcrebilir bunun olmas\u0131. Ancak yarat\u0131c\u0131 bir insan\u0131n bunun bir g\u00fcn olaca\u011f\u0131na inanc\u0131 tamd\u0131r.\u201d<\/p>\n

\u0130\u015fte yarat\u0131c\u0131 bir insan olman\u0131n beraberinde getirdi\u011fi emek, \u00f6zveri, \u00e7al\u0131\u015fma ruhu, ara\u015ft\u0131rma g\u00fcc\u00fc Ally\u2019nin yan\u0131t\u0131nda son derece a\u00e7\u0131k. Bir eser, bir marka, bir plan, bir proje , bir oyun veya bir tak\u0131m ortaya \u00e7\u0131kartmak \u00fcretmekle, emekle m\u00fcmk\u00fcn.<\/p>\n

Oysa ki \u00e7evremizde ne 6 dakikaya, ne de 6 y\u0131la ihtiya\u00e7 duymayan, yarat\u0131c\u0131 insanlar\u0131n tam olan inan\u00e7lar\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kartt\u0131\u011f\u0131 eserleri 6 saniye gibi bir s\u00fcrede sahiplenen kesim bug\u00fcn Robert Kearny\u2019nin sava\u015f\u0131n\u0131 en \u00fcst d\u00fczeyde hakl\u0131 k\u0131l\u0131yor. Kar\u015f\u0131m\u0131zdaki ister dev bir \u015firket olsun, ister bir ki\u015fi olsun, ister on ki\u015fi. G\u00f6z k\u0131rpan silecekler sadece bir \u00f6rnek. Bu hakl\u0131 m\u00fccadelenin bir sembol\u00fc. Ve her zaman da emek sahiplerinin eserlerini korumaktaki kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir sembol\u00fc olarak kalmaya devam etmeli\u2026<\/p>\n

Fikir bilgiden do\u011far, bilgi yenilik\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcnce ile hayat bulur. Yarat\u0131c\u0131 olman\u0131n, eser yaratman\u0131n as\u0131l anahtar\u0131 bildiklerimizle ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131za ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Bir g\u00fcn Picasso evinin \u00e7evresinde gezinirken eski bir bisiklet bulur. Bir s\u00fcre bisikleti inceler daha sonra selesini ve sonra da gidonunu s\u00f6ker, sonrada bu par\u00e7alar\u0131 bir bo\u011fan\u0131n kafas\u0131n\u0131 and\u0131racak \u015fekilde birbirine ekler. Burada bir yarat\u0131c\u0131l\u0131k, d\u00fc\u015f\u00fcncenin g\u00fcc\u00fc ve emek var. Emek ister k\u0131sa s\u00fcreli ortaya \u00e7\u0131ks\u0131n isterse uzun y\u0131llar als\u0131n de\u011ferinden hi\u00e7bir \u015fey kaybetmez. Eser sahipleri yarat\u0131c\u0131 beyinleri ile nesneleri birbirine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme g\u00fcc\u00fcne sahiptirler. Eserleri pervas\u0131zca al\u0131p uygulayanlar ve eserin gizlili\u011fine ald\u0131rmaks\u0131z\u0131n payla\u015fanlar ise bu g\u00fc\u00e7ten \u00e7ok uzakta s\u0131\u011f sularda y\u00fczme yar\u0131\u015flar\u0131na kat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Nobel \u00f6d\u00fcll\u00fc fizik\u00e7i Albert Sezent Gy\u00f6rgyi \u015f\u00f6yle der ; \u201cBulu\u015f dedi\u011fimiz \u015fey herkesle ayn\u0131 yere bak\u0131p farkl\u0131 bir \u015feyler d\u00fc\u015f\u00fcnebilmektir\u201d.
\nBakteri k\u00fcf\u00fcn\u00fc inceleyip antibiyoti\u011fi bulmak, elektrik olmadan mekani\u011fin g\u00fcc\u00fc ile ilk robotu yapmak, geminin yelkenine bak\u0131p ilk yel de\u011firmenini d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve g\u00f6z k\u0131rparken fas\u0131lal\u0131 silece\u011fi yaratmak eser sahibi olmak ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131n\u0131 getirir, yarat\u0131c\u0131k ve ke\u015ffetmenin o harika duygusunu insana ya\u015fat\u0131r. Bir dakika d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn l\u00fctfen siz herhangi bir \u015feye bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda sizde farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler olu\u015fturuyor mu? Siz de bu g\u00fc\u00e7 var m\u0131?<\/p>\n

Yoksa siz ba\u015fkalar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc m\u00fc ak\u015famlar\u0131 \u00e7ekmecelerinize kald\u0131r\u0131yorsunuz ?<\/p>\n

E\u011fer de\u011ferli bir \u00e7al\u0131\u015fma \u00fcrettiyseniz ve onun ger\u00e7ekten de\u011ferini bilecek ki\u015filer taraf\u0131ndan ke\u015ffedilmesini, incelenmesini, okunmas\u0131n\u0131, izlenmesini ve kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 istiyorsan\u0131z ve hak etmeyen bununla beraber hak etmedi\u011fini bile d\u00fc\u015f\u00fcnemeyen ki\u015filer taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 istemiyorsan\u0131z; birincisi fikrinizde \u0131srarc\u0131 olun ve ikincisi eme\u011finizin eserinizin t\u00fcm detaylar\u0131n\u0131 hikmetinizden kaynaklanan iyi niyetle payla\u015fmay\u0131n uzun laf\u0131n k\u0131sas\u0131 s\u0131r saklamay\u0131 bilin.<\/p>\n

Benjamin Franklin\u2019in dedi\u011fi gibi ;
\n\u201cB\u0131rak b\u00fct\u00fcn insanlar seni tan\u0131s\u0131n ama hi\u00e7 kimse seni tam olarak tan\u0131mas\u0131n: \u0130nsanlar s\u0131\u011f yerini g\u00f6rd\u00fcklerinde dereyi rahat\u00e7a ge\u00e7erler.\u201d
\nEme\u011fin hakk\u0131n\u0131 veren ve esere sayg\u0131 g\u00f6steren profesyonellere te\u015fekk\u00fcrlerimle…<\/p>\n

Mehmet Acar\n<\/p><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

(Bu makale Sabah Gazetesi \u0130\u015fte \u0130nsan’da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.) “G\u00fcn\u00fcm\u00fczde insanlar bilgiyi arar oldu, hikmeti de\u011fil. H\u00e2lbuki bilgi mazidir, hikmet ise istikbal”. (K\u0131z\u0131lderili Atas\u00f6z\u00fc) \u00d6zellikle ticaret hayat\u0131nda g\u00f6r\u00fcneni veya g\u00f6r\u00fcnmeyeni satan emek\u00e7iler bug\u00fcn markalar\u0131n\u0131n, modellerinin hakk\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in m\u00fccadele i\u00e7erisindeler. Fikirlerin bu kadar kolay al\u0131n\u0131p sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, eser niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n bu kadar kolay talep edilebildi\u011fi ve de\u011ferlendirilmedi\u011fi, […]<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":499,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-404","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/onda.com.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/404"}],"collection":[{"href":"https:\/\/onda.com.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/onda.com.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/onda.com.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/onda.com.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=404"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/onda.com.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/404\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":405,"href":"https:\/\/onda.com.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/404\/revisions\/405"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/onda.com.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media\/499"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/onda.com.tr\/tr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=404"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}